{"id":2402,"date":"2018-12-28T02:13:27","date_gmt":"2018-12-28T01:13:27","guid":{"rendered":"http:\/\/projekt-wisloujscie.pl\/?p=2402"},"modified":"2020-03-30T23:44:46","modified_gmt":"2020-03-30T21:44:46","slug":"posilek-w-twierdzy-i-na-okrecie-konig-david-menu-cz-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/projekt-wisloujscie.pl\/index.php\/2018\/12\/28\/posilek-w-twierdzy-i-na-okrecie-konig-david-menu-cz-1\/","title":{"rendered":"Posi\u0142ek w Twierdzy i na Okr\u0119cie: „K\u00f6nig David Menu” cz. 1"},"content":{"rendered":"

Posi\u0142ek w Twierdzy i na Okr\u0119cie to cykl artyku\u0142\u00f3w, kt\u00f3ry pragn\u0119 po\u015bwi\u0119ci\u0107 ciekawostkom z \u017cycia za\u0142ogi Twierdzy Wis\u0142ouj\u015bcie oraz stacjonuj\u0105cej przy niej floty Zygmunta III. Cykl zaczn\u0119 od przet\u0142umaczenia inwentarzy, regulacji prawnych wydawania prowiant\u00f3w, a zamkn\u0119 w\u0142asn\u0105 interpretacj\u0105 serwowanych posi\u0142k\u00f3w oraz pr\u00f3b\u0105 odtworzenia dawnego menu Twierdzy i Okr\u0119tu Kr\u00f3lewskiego.\u00a0Zatem, trzymajcie si\u0119 krzese\u0142, czeka nas emocjonuj\u0105ca podr\u00f3\u017c po\u015br\u00f3d ton Sztokfisza i setek litr\u00f3w octu, wprost do najciemniejszych zakamark\u00f3w historii floty. Na nasz ruszt dzi\u015b wrzucamy: \u017cywno\u015b\u0107 z kr\u00f3lewskiego okr\u0119tu K\u00f6nig David<\/em>.<\/strong><\/p>\n

Naturalnym wyborem w badaniach tematu jest zas\u00f3b dokument\u00f3w pt. Akta i Diariusz Kr\u00f3lewskiej Komisji Okr\u0119towej Zygmunta III z lat 1627-1628. Odnajdziemy w nim informacje o dzia\u0142aniach polskiej floty w Wis\u0142ouj\u015bciu, zwierzchnictwie w prawie morskim na Uj\u015bciu Wis\u0142y, s\u0105downictwie we flocie oraz najwa\u017cniejszych dla nas: ordynacjach, inwentarzach oraz korespondencji Kr\u00f3lewskiej Komisji z jej zwierzchnikiem: Zygmuntem III.\u00a0 Przy dalszych rozwa\u017caniach dotycz\u0105cych wy\u017cywienia za\u0142ogi Twierdzy Wis\u0142ouj\u015bcie skorzystano ze zbioru\u00a0r\u0119kopis\u00f3w\u00a0Militaria,<\/em> Archiwum Pa\u0144stwowego w Gda\u0144sku oraz szeregu publikacji tematu wymienionych dla ka\u017cdego z artyku\u0142\u00f3w osobno.<\/p>\n

Pierwsze artyku\u0142y o podtytule\u00a0„K\u00f6nig David Menu” dotyczy\u0107 b\u0119d\u0105: dostaw \u017cywno\u015bci na okr\u0119ty kr\u00f3lewskie w Wis\u0142ouj\u015bciu, spis\u00f3w inwentarza i pr\u00f3b rekonstrukcji posi\u0142ku z om\u00f3wieniem produkt\u00f3w dost\u0119pnych w XVII-wiecznym Gda\u0144sku. W nast\u0119pnych, o wdzi\u0119cznym podtytule „Festung Weichselm\u00fcnde\u00a0Menu” poruszymy temat: zaopatrzenia w \u017cywno\u015b\u0107 gda\u0144skiej Twierdzy, regulaminu wydawania prowiant\u00f3w oraz pr\u00f3by rekonstrukcji posi\u0142ku szeregowego \u017co\u0142nierza z Wis\u0142ouj\u015bcia.<\/p>\n

Realia \u017cycia na pok\u0142adzie okr\u0119tu floty kr\u00f3lewskiej. Ordynacje przydzia\u0142u \u017cywno\u015bci.<\/h4>\n

Sytuacja po zwyci\u0119skiej Bitwie Pod Oliw\u0105 nie uchodzi nawet by okre\u015bli\u0107 j\u0105 jako niefortunn\u0105 dla za\u0142\u00f3g. Dotychczas Komisarze Komisji Okr\u0119towej borykali si\u0119 z problemem niedofinansowania oraz nieprzychylno\u015bci\u0105 w\u0142adz gda\u0144skich, kt\u00f3re upatrywa\u0142y we flocie zagro\u017cenie dla w\u0142asnego handlu morskiego. Zwyci\u0119stwo na redzie gda\u0144skiej mia\u0142o by\u0107 prze\u0142omem, rozpocz\u0119ciem nowego rozdzia\u0142u wsp\u00f3\u0142pracy z miastem i nadej\u015bciem d\u0142ugo oczekiwanego wsparcia finansowego od kr\u00f3la.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fragment obrazu \u201eBitwa Pod Oliw\u0105\u201d. W centrum widoczny p\u0142on\u0105cy okr\u0119t \u201eSolen\u201d, po lewej walka pomi\u0119dzy za\u0142ogami okr\u0119t\u00f3w: \u201eRitter Sankt Georg\u201d i \u201eTigern\u201d \/ Bartholom\u00e4us Milwitz, 1650r.<\/figcaption><\/figure>\n

Realia by\u0142y inne. Pieni\u0119dzy nie starcza\u0142o na bie\u017c\u0105ce remonty okr\u0119t\u00f3w, lub ich w og\u00f3le nie przysy\u0142ano. Wraz z zim\u0105 objawi\u0142y si\u0119 braki dostaw \u015bwie\u017cych produkt\u00f3w we flocie, warto doda\u0107, \u017ce za\u0142ogi mia\u0142y \u017cywi\u0107 si\u0119 w mie\u015bcie z w\u0142asnych \u017co\u0142d\u00f3w, kt\u00f3re wyp\u0142acane by\u0142y z op\u00f3\u017anieniami.\u00a0W Gda\u0144sku zamiera\u0142 handel morski, ceny podstawowych produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych ros\u0142y, a niezadowolenie w\u015br\u00f3d marynarzy wraz z nimi. Komisja zaci\u0105ga\u0142a po\u017cyczki, wysy\u0142a\u0142a pro\u015bby i ponaglenia do kr\u00f3la. Z uzyskanych kredyt\u00f3w poczyniono zakup najwa\u017cniejszych produkt\u00f3w i wydano pierwszy z dw\u00f3ch wa\u017cnych dla nas dokument\u00f3w.<\/p>\n

Ordynacja Kr\u00f3lewskiej Komisji Okr\u0119towej z 15 lutego 1628 roku, okre\u015blaj\u0105ca normy wy\u017cywienia dla 30 os\u00f3b na okr\u0119cie przez okres miesi\u0105ca:<\/h4>\n

– Mi\u0119sa 3 tony<\/em><\/p>\n

– Pieczywo 8 ton\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1 tona pieczywa okr\u0119towego (Caj\u00fctenbrot, kabinowego, dos\u0142. Kajutowego)<\/em><\/p>\n

– Piwa 15 ton\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1 tona piwa tr\u00f3jniaka (Dreip\u00f6lckerbier)<\/em><\/p>\n

– Proso \u00bd tony (oko\u0142o 109,4 l *)<\/em><\/p>\n

– Groch \u00bd tony (oko\u0142o 109,4 l)<\/em><\/p>\n

– Kasza owsiana 1 korzec (oko\u0142o\u00a0 54,74 l )<\/em><\/p>\n

– Bergerfisch (Sztokfisz) 6 funt\u00f3w (oko\u0142o 2,58 kg)<\/em><\/p>\n

– Kabeljau (gatunek dorsza) \u00bd tony<\/em><\/p>\n

– \u015aledzie \u00bd tony<\/em><\/p>\n

– Mas\u0142o 3 gar\u0144ce ( oko\u0142o 10,26 l )<\/em><\/p>\n

– Ocet 1 \u0107wier\u0107 ( 13,68 l )<\/em><\/p>\n

– Musztarda 1 garniec ( 3,42 l)<\/em><\/p>\n

– S\u00f3l gruboziarnista (kamienna rozdrobniona) \u00bc tony ( ok. 43,5 kg**)<\/em><\/p>\n

– S\u00f3l drobna (warzona) 1\/16 cz\u0119\u015b\u0107 (ok. 10kg)<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Okre\u015blenie ilo\u015bci produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych na miesi\u0105c jest post\u0119pem w kierunku polepszenia losu za\u0142ogi. Daleko by\u0142o jednak do idea\u0142u. Powy\u017csza ordynacja jest bardziej pr\u00f3b\u0105 zaleczenia pal\u0105cego problemu braku \u017cywno\u015bci przez jej reglamentacj\u0119. czego Dowodem jest korespondencja Komisji Okr\u0119towej z kr\u00f3lem z 28 lutego 1628 roku. Komisarze wyrazili kr\u00f3lowi swoj\u0105 wdzi\u0119czno\u015b\u0107 za przys\u0142anie 18000 floren\u00f3w, dodali jednak, \u017ce zaleg\u0142o\u015bci w wyp\u0142atach \u017co\u0142d\u00f3w wynosz\u0105 19500 floren\u00f3w i kwestia zaprowiantowania wci\u0105\u017c nie jest uregulowana. Miesi\u0105c p\u00f3\u017aniej, 20 marca,\u00a0 Komisarze ponownie zwracaj\u0105 uwag\u0119 na niezadowolenie za\u0142\u00f3g:<\/p>\n

Narzekaj\u0105 [za\u0142ogi], \u017ce nie maj\u0105 jedzenia, picia ani zapas\u00f3w – musz\u0105 p\u0142aci\u0107 i kupowa\u0107 wszystko za najdro\u017csz\u0105 monet\u0119. B\u00f3g jest naszym \u015bwiadkiem, \u017ce do tej pory pracowicie, w szcz\u0119\u015bciu i niedoli, trzymali\u015bmy ludzi razem w pos\u0142usze\u0144stwie.<\/p><\/blockquote>\n

Dalej nast\u0119puje pro\u015bba o jak najszybsze przys\u0142anie \u015brodk\u00f3w pieni\u0119\u017cnych na uregulowanie d\u0142ug\u00f3w, bowiem konieczne by\u0142o wsparcie wojsk miejskich do t\u0142umienia b\u00f3jek i wy\u0142apywania uciekinier\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>
Fragment obrazu \u201eBitwa Pod Oliw\u0105\u201d. Po prawej stronie widoczny okr\u0119t \u201eK\u00f6nig David\u201d \/ Bartholom\u00e4us Milwitz, 1650r.<\/figcaption><\/figure>\n

Komisarze dalej usi\u0142owali dokonywa\u0107 zakup\u00f3w \u017cywno\u015bci u miejskich rzemie\u015blnik\u00f3w na kredyt, lecz coraz cz\u0119\u015bciej napotykali odmow\u0119. Jedn\u0105 z form zapobiegania buntom by\u0142 plan dostaw prowiantu z Kazimierza Dolnego, dostarczanego do Gda\u0144ska przez miasto Nowe. Wyznaczono odpowiedzialnych za ten transport faktor\u00f3w kr\u00f3lewskich: Jana Slawskiego i Lorenza Ghurskiego z Kazimierza Dolnego. Sytuacja polepszy\u0142a si\u0119 w kwietniu 1628 roku, g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki zasileniu Kr\u00f3lewskiej Komisji florenami od Zygmunta III. Przyby\u0142y r\u00f3wnie\u017c obiecane racje \u017cywno\u015bciowe z miasta Nowe. Komisarze Kr\u00f3lewscy,\u00a0 7 czerwca 1628 roku, wydali nowe rozporz\u0105dzenie dotycz\u0105ce podzia\u0142u \u017cywno\u015bci na okr\u0119tach kr\u00f3lewskich.<\/p>\n

Ordynacja Kr\u00f3lewskiej Komisji Okr\u0119towej z\u00a07 czerwca 1628 roku dotycz\u0105ca podzia\u0142u\u00a0prowiant\u00f3w w oparciu o liczb\u0119 60 cz\u0142onk\u00f3w za\u0142ogi \u201eK\u00f6nig David\u201d:<\/h4>\n

Pieczywo 16 ton<\/em><\/p>\n

Mi\u0119sa 7 ton<\/em><\/p>\n

Piwo 30 ton<\/em><\/p>\n

Piwa okr\u0119towego (Caj\u00fctenbier, kabinowego, dos\u0142. Kajutowego) 1 tona<\/em><\/p>\n

Pieczywa okr\u0119towego (Caj\u00fctenbrot, kabinowego, dos\u0142. Kajutowego) 1 tona<\/em><\/p>\n

\u015aledzie 1,5 tony<\/em><\/p>\n

Bergerfisch (Sztokfisz) 1 tona<\/em><\/p>\n

Mas\u0142o 6 gar\u0144c\u00f3w (ok. 20,52 l )<\/em><\/p>\n

Proso 3 korce (oko\u0142o 162,22 l )<\/em><\/p>\n

Groch 4 korce (oko\u0142o 218,96 l )<\/em><\/p>\n

Kabeljau (gatunek dorsza) 1,5 tony<\/em><\/p>\n

Kasza owsiana 1 korzec ( oko\u0142o 54,72 l )<\/em><\/p>\n

S\u00f3l gruboziarnista (kamienna rozdrobniona) 1 \u0107wier\u0107 (ok. 43 kg )<\/em><\/p>\n

Musztarda 3 gar\u0144ce (\u201ematten\u201d, prawdopodobnie \u201emetzen\u201d, oko\u0142o 10,26 l)<\/em><\/p>\n

Ocet \u00bd tony (ok. 109 l)<\/em><\/p>\n

S\u00f3l drobna (warzona) 1\/16 cz\u0119\u015b\u0107 (ok. 10kg )<\/em><\/p><\/blockquote>\n

W Ordynacji zaznaczono te\u017c, \u017ce nale\u017cy proporcjonalnie przelicza\u0107 te dane dla wszystkich okr\u0119t\u00f3w floty i ludzi na nich zaokr\u0119towanych.<\/p>\n

Podsumowanie:<\/h4>\n

W przedstawionych wydarzeniach wyra\u017anie widoczne jest, \u017ce rodzaj \u017cywno\u015bci, jej ilo\u015b\u0107 i reglamentacja by\u0142a uzale\u017cniona od kr\u00f3lewskich \u015brodk\u00f3w finansowych (a w zasadzie, to od ich braku.<\/em> – M.). Wielko\u015bci posi\u0142k\u00f3w nawet po drugiej ordynacji wci\u0105\u017c nie by\u0142y na tyle atrakcyjne, by do s\u0142u\u017cby flocie ustawia\u0142a si\u0119 kolejka ch\u0119tnych. Dzienny przydzia\u0142 przypadaj\u0105cy na marynarza tej floty na oko\u0142o 3655 kalorii. Ta teoretyczne dzienna racja obejmowa\u0142a 700g chleba, 90 g pieczywa, 160g mi\u0119sa, oko\u0142o 0,54 litra piwa, 100g ryb, 60g kasz i 4g mas\u0142a. Dla por\u00f3wnania kaloryczno\u015b\u0107 racji otrzymywanych przez angielskich marynarzy statk\u00f3w handlowych wynosi\u0142a oko\u0142o 5000 kalorii. Sprawia\u0142o to, \u017ce nawet po drugiej Ordynacji wci\u0105\u017c pojawia\u0142y si\u0119 informacje o zbiegach z floty kr\u00f3lewskiej i wskazanie konieczno\u015bci rekrutowania za\u0142\u00f3g w Lubece. Dlaczego poza Gda\u0144skiem?<\/p>\n